Afbouwen antidepressiva lukt niet? Meld je hier!
Steun ons
X

Schematherapie: spreek jezelf als kind toe

“Ik heb een langdurig milde depressie, waar ik veel last van heb. Bij tijd en wijlen ben ik stil, heb weinig lol, ben mat en kritisch. Dat heeft te maken met gekwetstheid.” Josefien Alders (57, op verzoek van geïnterviewde heeft ze een andere naam) volgt daarom schematherapie. En dat helpt.

Josefien denkt dat haar ziekte te wijten valt aan genen van zowel vaders als moeders kant. Hoewel ze er erg last van heeft, lukt het haar toch om het te relativeren: “De een heeft migraine, de ander slaapproblemen, en ik heb dit.”

Sinds juni 2017 volgt ze schematherapie. Haar probleem is dat ze bij bepaalde gedragingen veel stemmetjes in haar hoofd hoort: je bent een boos kind, of vervelend, of dom. Nu, als volwassene, vraagt ze zich af: is dat een veeleisende of bestraffende stem?

Josefien volgde in het verleden cognitieve gedragstherapie, en leerde helpende gedachten te vormen, maar vond dat er eigenlijk niets aan haar gevoel veranderde. “Als ik nu pieker, luister ik naar wie er aan het woord is. Ben ik het ik als kind, als volwassenen of als ouder? Wat zegt ie? Waarom zegt ie dat dan? Dat helpt.”

Hardnekkige patronen veranderen

Maak je steeds dezelfde fouten in je leven, terwijl je je hebt voorgenomen voortaan anders te reageren? Laat je gedrag hardnekkige patronen zien, die je niet kunt veranderen, ook al wil je het heel graag? Merk je regelmatig dat je met je gezonde verstand best weet wat je zou moeten doen, maar dat je gevoel niet meewerkt en je een andere richting induwt? In dat soort gevallen kan schematherapie helpen.

Vorm van psychotherapie

Schematherapie is een vorm van psychotherapie voor mensen met ernstige, psychische stoornissen, zoals een persoonlijkheidsstoornis of een vaak terugkerende depressie. Deze therapie helpt je de oorsprong van gedragspatronen te doorgronden en te veranderen. De invloed van ervaringen uit je jeugd op je patronen in het huidige dagelijks leven wordt onderzocht.

Je beter voelen

Je leert jezelf zodanig te veranderen dat je je beter gaat voelen en beter voor jezelf kunt zorgen en opkomen. Je leert voelen wat je behoefte is en je leert op een gezondere manier daarvoor op te komen. Hierdoor veranderen niet alleen je gedrag, maar ook je gedachten en gevoelens. De schema’s die bijvoorbeeld worden gehanteerd zijn een emotioneel tekort of verlatingsangst. Een kind kan zich angstig hebben gevoeld, alleen, of verlatingsangst hebben. En ouders kunnen dan niet bij dat verdriet hebben stilgestaan. Boosheid, bang zijn, zich gekwetst voelen, of gepasseerd door ouders, het zijn problemen die met schematherapie kunnen worden aangepakt.

Stemmen uit het verleden

Terug naar Josefien. Een voorbeeld dat ze noemt is een bestraffende stem, die zegt dat ze het niet goed doet. “’Kun je dat ook al niet?’, zegt de stem”, aldus Josefien. En dan denkt ze weer: ik vind dat ik vriendelijker moet zijn. Dat is weer een veeleisende stem. De crux is die stemmen om te buigen, herkennen wie het zegt. “Bij mij is het vaak een veeleisende stem. Dan voel ik me een kind. Bij de therapie moet ik dan naar die situatie toegaan waarin die veeleisende stem plaatsvindt, en welk gevoel ik daarbij heb. Vaak komt het van vroeger.

Dan ga ik volgens de schematherapie de gezonde volwassene erbij halen, en bezien wat dat kind te kort komt. Het kind heeft bijvoorbeeld begrip nodig. Dan toon je in gedachten begrip. Het gaat er dus om jezelf te troosten, in plaats van maar steeds te bedenken dat de schuldvraag bij een ander ligt.”

Geen schuldige aanwijzen

Volgens Josefien is het belangrijk om nooit een schuldige aan te wijzen, omdat je ouders hun best hebben gedaan, vindt ze. Maar toch ben je flink tekort gekomen. Dat kun je als de volwassen Josefien zeggen, legt ze uit. “De schuld bij iemand neerleggen lost niets op. Je kijkt waar je gevoel van nu aanhaakt bij het gevoel van toen. En dan zeg je als volwassene dat het niet klopt wat ouders of anderen deden. Dan geef je jezelf de erkenning dat je je zo voelde, dat je zo verdrietig of boos was. Ik zou schematherapie aanraden aan mensen die met zichzelf worstelen, veel piekeren: doe ik het wel goed, ik kan het niet, dat soort gedachten.”

Geen verstandelijke therapie

Klinisch psychloog en psychotherapeut Willem Barents van GGZ Heuvelrug uit  Driebergen en omgeving  vertelt dat schematherapie een uitvinding is van Jeffrey Young, leerling van Aaron Beck, grondlegger van de cognitieve gedragstherapie. Die laatstgenoemde therapie is een verstandelijke therapie, waarbij je helpende gedachten probeert te krijgen. Maar soms vertaalt deze therapie zich niet naar het gevoel. Daarom keek Young verder en kwam bij schematherapie uit.

Brug tussen verleden en heden

Het kan voorkomen dat een schematherapie twee jaar duurt. Het probleem zit ‘m daarin dat kinderen altijd hun ouders geloven, zegt Barents. Er moet een brug worden geslagen tussen het heden en hoe dat in het verleden gevormd is. Cognitieve gedragstherapie werkt niet met die belevingswereld, schematherapie wel. “We ontwikkelen allemaal scripts in onszelf, zoals: ik ben een sukkel. Dat is een schema, een basisgedachte dat je niks kan. Zo heb je meerdere schema’s.” Sommige mensen zetten die stemmetjes van vroeger uit door veel te drinken, te gamen, te sporten, kortom, alles om maar niet te hoeven denken of voelen. Uit onderzoek blijkt dat zeventig procent van de cliënten baat heeft bij schematherapie, vertelt Willem. En er zijn er maar weinig die afhaken tijdens de therapie. “Deze therapie kan patronen doorbreken.”

Wees een goede ouder

Barents: “Je geeft bijvoorbeeld aan wat een goede ouder is. Als je als kind voor het eerst een appeltaart bakte en hij brandde aan, kon je vader of moeder zeggen: wat ben jij een sukkel. Maar je kunt het ook anders bekijken: als je durft te experimenteren, verleg je je grenzen. Willem: “Je bakt voor het eerst een appeltaart, dat is een hele uitdaging. Bij cognitieve therapie ga je dan helpende gedachten voorstellen, bij schematherapie praat je zelf als de goede ouder tegen dat kind van vroeger.”

De situatie laten vervangen

Aan de hand van een voorbeeld legt Willem de schematherapie nader uit: “Het zijn op ervaring gerichte technieken, inbeeldingsoefeningen. Je moet de situatie laten vervangen. Denk aan een situatie van vroeger die naar boven komt, zoals ik zeg maar Lotte die als kind de pannen in de keuken in het verkeerde kastje heeft opgeruimd. De moeder zei dat ze het verkeerd had gedaan. Maar die kleine Lotte van zeven jaar oud had enorm haar best gedaan, ze had alleen de pannen verkeerd gezet. Dan vraag ik toestemming om in haar fantasie te komen en zeg: Lotte heeft het heel goed gedaan. Ik haal een ondersteunende ouderhouding aan.”

De cliënt spreekt als ouder het kind toe

Willem vertelt verder dat we ons ervarende systeem beleven als echt. Als je bijvoorbeeld in een goede film zit, weet je verstand wel dat het onecht is, je kunt de knop van de tv immers ook uitzetten. “Als de stem van vader elke dag in je hoofd na echoot,  “jij kan niks”, ga ik als therapeut in de ouderrol zitten en zeg tegen de vaderstem van het kind: “je moet niet zo tegen je dochter praten. Dat is heel slecht voor haar, dat is helemaal niet goed”. De volgende stap is dat ik dat een paar keer doe. De cliënt vraag het zelf te doen en te oefenen. Op een gegeven moment spreekt die cliënt haar vader meer vanzelf toe.”

Meer weten? Kijk op www.schematherapie.nl.

Tekst: Maria van Amerongen

Lees en deel ervaringen

Persoonlijke verhalen
delen met lotgenoten

Mind Blue

Antidepressiva,
wat vinden anderen?

Mijn Medicijn

GGZ-organisaties:
deel jouw ervaring over hulpverleners

Zorgkaart Nederland
Steun ons
X
© Depressievereniging| Privacyverklaring|Disclaimer|Cookies|Sitemap| Site by Hellopixels + Miller Digital